Door L. van Oostveen
Hoewel ik een liefhebber ben van een goed spionageverhaal, zou ik zelf niet graag het zenuwslopende beroep van ‘geheim agent’ willen uitoefenen. En toch ben ik ooit door een CIA-functionaris aan de tand gevoeld in verband met mijn activiteiten als spion voor de Sovjet-Unie!
Begin jaren zestig – de periode waarin de betrekkingen tussen Amerika en Rusland op een zéér laag pitje stonden – waren we met de ‘Maasdam’ uit New York vertrokken toen we tegen het vallen van de avond een aantal schepen passeerden waarvan iedereen met grote stelligheid verkondigde dat het Russische schepen waren.
Flashlight
Ik was bagagemeester en bevond mij op dat moment op het promenadedek, waar ik gewapend met een flashlight liep te kijken of er nog bagage stond die naar de hutten of het bagageruim vervoerd moest worden. Tot vermaak van een aantal toevallig op het dek aanwezige stewards deed ik voor de grap alsof ik met mijn flashlight geheime boodschappen doorseinde naar de vermeende Russische schepen, terwijl ik allerlei pseudo-Russische kreten uitstiet.
Toen ik enkele ogenblikken later verder wilde lopen, werd ik aangesproken door een Amerikaanse jongedame die het tafereel kennelijk had gadegeslagen. “Are you Russian?”, vroeg zij mij enigszins aarzelend. Natuurlijk had ik deze vraag ontkennend moeten beantwoorden, maar ik had mij dusdanig ingeleefd in mijn rol van Russische spion dat ik “yes” zei. Ze wierp mij een argwanende blik toe. “Zag ik dat u daar berichten stond door te seinen naar die Russische schepen?”, vroeg ze vervolgens. Ik begon plezier te krijgen in mijn intrigerende rol! Met een overdreven Russisch accent in mijn Engels antwoordde ik haar dat ze me op heterdaad betrapt had tijdens een activiteit die ik liever geheim had willen houden. Onmiddellijk daarna hulde ik mij in een geheimzinnig stilzwijgen, terwijl ik naar de Russische schepen staarde die zich steeds verder van de ‘Maasdam’ verwijderden.
“Wat heeft u naar die schepen doorgeseind?”, drong ze aan. Ik had deze vraag verwacht. Met gedempte stem – en nog steeds met een sterk Russisch accent – legde ik haar uit dat ik weliswaar op de loonlijst stond as bagagemeester, maar dat ik in werkelijkheid een Sovjet-spion was. Iedere keer als het schip in New York lag, verzamelde ik via een netwerk van informanten geheime militaire inlichtingen die ik met mijn flashlight naar de buitengaats wachtende Russische schepen doorgaf. Ze moest het natuurlijk niet verder vertellen, want dan zou het spel uit zijn. Hoewel ze het niet liet blijken, was ik er van overtuigd dat ze nu eindelijk wel gesnapt zou hebben dat ik haar met mijn onzinnige verhaal op de hak stond te nemen. Ze bleef enkele ogenblikken als in gedachten verzonken staan, draaide zich om en verdween uit mijn gezichtsveld.
De volgende ochtend stond er een Amerikaanse passagier voor mijn kantoor die mij dringend onder vier ogen wenste te spreken. Ik nodigde hem uit binnen te komen en verzocht hem plaats te nemen. “Wat kan ik voor u doen?”, vroeg ik. Hij toonde mij, zonder een woord te zeggen, een document voorzien van zijn foto waaruit bleek dat hij medewerker was van de CIA. “U bent dus de bagagemeester”, begon hij, “maar als ik ’t goed begrijp is dat maar een dekmantel voor uw activiteiten als Sovjet-spion.” Ik was aanvankelijk te verbaasd om te antwoorden. “Maar dat is belachelijk”, bracht ik er tenslotte uit, “wie zegt dat”? “Mijn dochter”, sprak hij met een triomfantelijk lachje. “Ze heeft u gisteravond betrapt toen u geheime militaire inlichtingen stond door te geven naar die Russische schepen.”
Ik besefte ineens dat ik uitgerekend de dochter van een CIA-functionaris op een blijkbaar zéér geloofwaardige manier had wijsgemaakt dat ik een Russische spion was, en dat ik nu voor de zware opgave stond haar vader van het tegendeel te overtuigen. Ik legde hem op luchtige toon uit dat het maar een grap was geweest. “Ik heb er geen moment bij stilgestaan dat uw dochter die flauwekul serieus zou nemen.” De CIA-man dacht hier echter heel anders over. “Hoe zit het met die informanten?” vroeg hij koel. “Wie zijn uw tussenpersonen?” Ik bezwoer hem nogmaals dat ik geen spion was, maar het was boter aan de galg. Hij blééf doorvragen met de vasthoudendheid die dit soort figuren eigen is. Tenslotte keek hij mij doordringend aan. “U begrijpt natuurlijk wel”, sprak hij langzaam, “dat ik dit geval aan mijn superieuren in Washington moet doorgeven.”
Ik dacht intussen koortsachtig na. Waarschijnlijk zou ik de volgende reis bij aankomst in New York onmiddellijk gearresteerd worden. Misschien zouden ze proberen mij uit te wisselen tegen Francis Gary Powers, de Amerikaanse U2-piloot die onlangs tijdens een verkenningsvlucht boven de Sovjet-Unie in handen van de Russen was gevallen. ’t Was ook wel ongelooflijk stom van me geweest om iemand die ik in het geheel niet kende te vertellen dat ik voor de Russen werkte.
Maar was deze stommiteit niet een ijzersterk argument om hem ervan te overtuigen dat ik GEEN spion was? “Luistert u eens”, zei ik, “als ik werkelijk een Russische spion was, dacht u dan dat ik dit aan een mij volslagen onbekende persoon die ik toevallig op het promenadedek tegenkom zou vertellen? “Hij dacht even na en moest toegeven dat hem dit inderdaad niet waarschijnlijk leek. Na enige aarzeling verklaarde hij zich uiteindelijk bereid aan te nemen dat het een grap was geweest. “Maar u heeft m’n dochter er wel aardig in laten tuinen met dat gefingeerde Russische accent van u”, zei hij terwijl hij opstond en wegliep.
Koffertje
Hij had nauwelijks drie stappen gedaan toen hij zich omdraaide en terugkwam. “Ik heb een koffertje in het bagageruim”, liet hij mij weten, “en dat wil ik mee naar mijn hut nemen.” Ik ging hem voor in het bagageruim naar de plek waar het stond. Het was duidelijk dat hij mij nog niet helemáál vertrouwde. “U neemt het toch niet mee omdat u denkt dat ik zal kijken of er militaire geheimen in zitten?”, vroeg ik botweg. “Welnee”, antwoordde hij, “er zitten gewoon wat paperassen in die ik tijdens de reis nog even wil doornemen.” Ik overhandigde hem het koffertje. Het bevatte ongetwijfeld zéér geheime documenten. Toen hij ermee wegliep heb ik nog héél even overwogen om hem voor de grap met een zwaar Russisch accent na te roepen dat ik alle documenten die erin zaten al had gekopieerd en de gegevens met behulp van een kameraad-marconist naar Moskou had doorgeseind. Bij nader inzien leek het mij toch verstandiger om m’n mond te houden!
Bron: HALLO 1990 nr. 3











